“గతంలో లాగా మేయర్ పదవి అనేది ఉత్సవ విగ్రహం కాదు. మేయర్ కి అపరిమితమైన అధికారాలు ఉండకపోవచ్చు కానీ అసలు అధికారం లేకపోవడం, కౌన్సిల్ అప్రూవల్ లేకుండా ఏమీ చేయలేనంత ఉత్సవ విగ్రహం లాగా ఉండటం అనేది వాస్తవం కాదు.”
ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పట్టణాలకు మేయర్లు, టౌన్‌లకి చైర్మన్ల ఎన్నికలు గతానికి భిన్నంగా ప్రత్యక్ష పద్ధతుల్లో నేరుగా ఓటర్లు ఓటు వేసి ఎన్నుకునే ప్రక్రియలో జరుగుతున్న సందర్భంలో, అసలు మేయర్లకి, చైర్మన్లకి ఉన్న అధికారాలు ఎంత? ఏమిటి? గతంలో లాగే ఉత్సవ విగ్రహాలు మాదిరిగానే ఉంటే ఈ పదవులకి ఇంత ఖర్చు, ఇంత హడావిడి ఎందుకు అనే చర్చ బలంగా జరుగుతుంది.
ఏ.బీ. వెంకటేశ్వరరావు విజయవాడ మేయర్‌గా పోటీ చేస్తున్న సందర్భంలో, అధికార తెలుగుదేశం పార్టీ నుంచే అసలు మేయర్లకి ఎటువంటి అధికారాలు ఉండవు, కౌన్సిల్ తీర్మానం లేకుండా వాళ్లు ఏమీ చేయలేరు అన్న వాదనను బలంగా వినిపించే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.
ఇది నిజమా? అసలు వాస్తవం ఏమిటి అనేది ఈ ఆర్టికల్ సారాంశం.
నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) ఫ్రేమ్‌వర్క్ & పూర్తి స్థాయి ఎగ్జిక్యూటివ్ అధికారాలు
ఏప్రిల్ 25, 2026 న NITI Aayog విడుదల చేసిన అధికారిక రిపోర్ట్ మరియు ఫ్రేమ్‌వర్క్ (Framework) ప్రకారం—10 లక్షలకు పైబడి జనాభా ఉన్న నగరాలకు మేయర్లకి డైరెక్ట్ ఎలక్షన్లు (ప్రత్యక్ష ఎన్నికలు) పెట్టమనేది నీతి ఆయోగ్ సిఫార్సు మేరకు చేశారు. మేయర్ల డైరెక్ట్ ఎలక్షన్‌కి తమ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లో సిఫార్సు చేసిన నీతి ఆయోగ్ చేసిన ఇంకో కీలక రికమండేషన్ ఏమిటంటే: గతంలో పరోక్ష పద్ధతిలో ఎన్నికైన మేయర్ కి ఉన్న మొక్కుబడి పవర్ లా కాదు, ఇప్పుడు డైరెక్ట్ ఎలక్షన్ ద్వారా ఎన్నికైన మేయర్ పూర్తి స్థాయి ఎగ్జిక్యూటివ్ హెడ్ (Executive Head) గా ఉండాలి అని స్పష్టం చేసింది.
గతానికి భిన్నంగా ఇక నుంచి కార్పొరేషన్ కమిషనర్ (IAS) డైరెక్ట్ ఎలక్షన్ ద్వారా ఎన్నికైన మేయర్ పర్యవేక్షణలో (Supervision) పని చెయ్యాలి, మేయర్ కి రిపోర్ట్ చెయ్యాలి అని చెప్పింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అనుమతి కోసం వెయిట్ చేసే పని లేకుండా నగర మున్సిపల్ శాఖకు సంబంధించిన నిర్ణయాలు పరిమితంగా అయినా 6 కోర్ సివిక్ సెక్టార్ల (6 Core Civic Sectors) విషయంలో మేయర్ నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు అని చెప్పింది.
'మేయర్ ఇన్ కౌన్సిల్' (Mayor-in-Council) & 6 కీలక విభాగాలు
అలాగే ఎన్నిక అయిన తర్వాత మేయర్, ఎన్నికైన కార్పొరేటర్ల నుంచి కొందరిని తీసుకొని 15 రోజుల్లో "మేయర్ ఇన్ కౌన్సిల్" (Mayor-in-Council) అనే ఎగ్జిక్యూటివ్ క్యాబినెట్ (Executive Cabinet) ఏర్పాటు చేసుకొని క్రింది 6 కీలక విభాగాలకు సంబంధించిన నిర్ణయాలు తీసుకునే అధికారం ఉంటుంది:
అలాగే వాటికి సంబంధించిన ప్రభుత్వ విభాగాలను డైరెక్ట్ కంట్రోల్‌లో ఉంచుకొని మేనేజ్ చేసే అధికారం కలిగి ఉంటారు అని చెప్పింది. ఇవన్నీ కాక బడ్జెట్ ఎలా ఖర్చు అవుతుంది అని లెక్కలు ఎప్పటికప్పుడు తెప్పించుకుని బడ్జెట్, లెక్కలు, లోపాలు చూసి బయట పెట్టే వెసులుబాటు ఉంటుంది.
ముగింపు: ఉత్సవ విగ్రహం కాదు
సో... గతంలో లాగా మేయర్ పదవి అనేది ఉత్సవ విగ్రహం కాదు. మేయర్ కి అపరిమితమైన అధికారాలు ఉండకపోవచ్చు కానీ అసలు అధికారం లేకపోవడం, కౌన్సిల్ అప్రూవల్ లేకుండా ఏమీ చేయలేనంత ఉత్సవ విగ్రహం లాగా ఉండటం అనేది వాస్తవం కాదు.
ఆధారాలు & ధృవీకరించిన మూలాలు
- NITI Aayog Urban Governance & Direct Mayoral Election Framework (April 2026) (NITI Aayog / Municipal Administration Policy Brief)Verify
